VASTENTIJD EN ZONDAGSRUST...

Deze zondagen zullen we nooit vergeten. Autoloze zondag? Dat weten ouderen nog goed. Dit dezer dagen is toch wel wat anders. Alle kerken zoeken creatieve antwoorden op het gebrek aan contact. Ik maak, als voorganger, een filmpje aan zee en zet de preek die ik wilde houden online. Dag, Henk; tot gauw weer. En dag, goede mensen! Klik op de afbeelding onder voor "Zondagsrust":

 

Dienst voor de vrijzinnigen van Schiedam, Rotterdam en Brielle; 1e tot de 3e in de veertigdagen

Gemaakt in Pernis en bij de Hoek van Holland, zaterdag 14 maart 2020

Voorganger: Ivo de Jong (...begeleiding: Hjalmar Rosing Schiedam en Henk Beekman in Brielle Liednummering: de rode bundel)

Lied 172 : 1, 2 "Een mens te zijn op aarde"

Voorwoord: Deze zondag is de derde zondag in de veertigdagentijd. Carnaval is allang voorbij – en dat ging met veel wind en regens; veel werd daardoor afgeblazen. En dan nu deze dagen waait het van een andere kant. Het is verplichte zondagsrust. We zijn gemaand om elkaar te beschermen, door afstand te houden. Bezint voor u bemint..

En dus kom en kan ik niet naar Brielle. Dat vinden we allemaal jammer. Pas op je plaats; en een creatieve manier zien te vinden op tot elkaar en tot onszelf te komen. Het is even niet anders! Ik groet Henk, Ad, Joke, Richard, Martine, Maarten, Cock Carolien, ach: jullie allemaal vanaf het strand en vanuit mijn huis in Pernis en doe een gebedje voor ons allen. En denk met jullie over deze vreemde veertig dagen. En over wat rust je brengen kan. Ik zit altijd liefst aan zee: Pablo Neruda schreef:  "De branding van de zee is het kloppende hart van de aarde". Hier kan mijn ziel mijn hoofd inhalen. 

Tweeëneenhalve week geleden op Aswoensdag kon je een askruisje halen. Dit jaar deed ik dat bij de Dominicanen in Zwolle. Ik werd eraan herinnerd dat ik stof ben en tot stof zal wederkeren; werd opgeroepen om te vasten, dat wil zeggen: weg te doen wat ballast is, meer, en weer mezelf te worden; je af te vragen waar het om gaat en om draait.

En altijd, de zondag na Aswoensdag, dezelfde lezing uit het evangelie: Jezus die veertig dagen vast en zichzelf nogal tegenkomt in de gestalte van de duivel. We zongen dan ook het lied dat bij deze tekst gemaakt is: een mens te zijn op aarde in deze wereldtijd; en dadelijk na het evangelieverhaal: “..Dat is op deze aarde / de duivel wederstaan”.

Ik heb er twee weken geleden in Schiedam over nagedacht maar het na-denken ging elke dag en nacht weer verder. Onuitputtelijk;  een bron van een thema. Ik kom er natuurlijk nooit helamaal uit; maar ben de afgelopen weken wel weer wat verder gekomen.  

De lezing uit het oude testament die voor die zondag op het rooster stond was niet minder bekend. Of moeten we zeggen: berucht? Het is namelijk het tweede scheppingsverhaal uit Genesis 2: het verhaal van Adam, Eva, de slang en de boom.

 We willen proberen het Genesisverhaal te lezen als sleutel voor het begrijpen van Mattheüs. Diezelfde boom keert namelijk in de christelijke mythologie terug in de passieverhalen van Jezus als de boom des levens. Ook geldt Jezus volgens de dichterlijke bijbelschrijvers als de tweede adam: iemand die verantwoordelijkheid (als een kruis) op zich neemt. Die de sleutel naar het paradijs is; het koninkrijk van God. Die noch vrouwen noch duivels noch Romeinen de schuld geeft. 

Dit laten we ons te binnen schieten in dat bekende lied: “Wat zijn de goede vruchten” en na de preek in dat mooie lied met die prachtige melodie: “Met de boom des levens, wegend op zijn rug, droeg de Here Jezus Gode goede vrucht”. Het refrein: “Kyrie Eleison, wees met ons begaan; doe ons weer herrijzen uit de dood vandaan” refereert inderdaad aan Aswoensdag: het "stof en as" van je afschudden en herrijzen als een Fenix.

Dit dus zullen de lezingen en de liederen zijn; de ingrediënten. En het is poëzie van de bovenste plank.

Magritte leg ik tijdens de preek een beetje uit. Tenslotte vind ik dit thema een gelegenheid om een van mijn favoriete popsongs te laten horen: “In the Garden”, van Van Morrison: “In de tuin”, in de hof van Eden: een lied over gebrokenheid, over pijnlijk begenadigd zijn en levenslang geboortepijn;over misverstand – en de troost van de troost.

 Maar nu eerst: het Genesisverhaal.

Eerste lezing: Genesis 2,7-9; 3,1-7

Lied 252 : 1, 2, 4 “Wat zijn de goede vruchten”

Tweede lezing: Mattheüs 4,1-11

Lied 172 : 3, 4

 

 

 Overweging: “dit is geen (pa)radijs”

Vraag: wat was nu precies die vrucht? “Appel” zeggen wij hier. Alleen staat dat er niet... Het appelbeeld is gekomen omdat wij hier in het westen veel appelenbomen hebben. Plus: Sneeuwwitje; Wilhelm Tell, de mythe van Persephone. `Misschien ook wel van de computer, maar die kwam later. 

Hoe dan ook: het wás geen appel. Dat wist de Belg René Magritte ook; ceci n’est pas une pipe, ceci n'est pas une pomme. Magritte maakt duidelijk dat een schilderij van een appel of pijp nog geen appel of pijp is, maar een afbeelding ervan. We houden onszelf en elkaar voor de gek met illusies.Magritte zet ons op het verkeerde been om ons op de juiste weg te helpen.

 

Het meneertje heeft een appel voor zijn kop. Iets doet een appèl op zijn gedrag; daarmee heeft hij een bord voor zijn kop gekregen. Misschien ook wel een Apple computer of een iphone? In de context van Genesis: hij zal zijn hele leven lang blijven geloven dat het de schuld is van Eva, van zijn opvoeding, van het christendom. “IK” zeggen en zo doende de de appel overwinnen, het bord voor je kop laten vallen, de algoritmes van je computer? Misschien is dat het wel wat mensen verleidt? Economie? Geld? Macht?  Er zijn veel vormen van het worstje voor de hond van de hondenkar.  

Appels!

In Bosnië is het woord voor tomaat: Paradiesj. Daar tekenen ze er voor dat het een tomáát was waarmee Eva Adam verleidde.

Ik kan me daar iets bij voorstellen: in Chili hebben we tomaten gegeten die werkelijk paradijselijk waren. Vleestomaten; niks geen kastomaten. Eerst koken, ontvellen, laten afkoelen, volgende dag pas gekoeld eten met uitje of basilicum of mozarella.

Goddelijk. Kun je me mee verleiden. Hap! Adamsappel... 

 

De slang – ook een zij - is doortrapt. Slang: altijd laag bij de gronds, onverwacht, giftig, bloedjelink, slim. De Bijbel is geschreven door mannen die ergens last van hebben.

Zij lispelde tot de vrouw: “Heeft God werkelijk gezegd dat ge van geen enkele boom in de tuin moogt eten?” Eva kan vervolgens scoren door de slang te corrigeren;  maar dan - is ze inmiddels al betoverd.

Ook Eva heeft een appel voor de kop gekregen. of een tomaat of haar is een worstje voorgehouden; in elk geval werd ze verleid tot een middeltje om zo snel mogelijk zo veel mogelijk te begrijpen.

Grote passen snel thuis. Rijk worden van de kanjerloterij of bankspeculatie: de taal spreken van de slang. Snel rijk, snel diploma, snel een partner.

Liefst binnen de veertig dagen..!  Volgende bladzij: 

 

Het Genesisverhaal zoals wij dat lazen, begint met het geloof dat wij mensen en medemensen gewild en gewenst zijn. Dat we gemaakt zijn om van het leven, en van de natuur, van elkaar te genieten.

Een goede God heeft ons gewenst en met Liefde uit aarde geboetseerd en uit de klei getrokken.

Vervolgens vertelt het verhaal een oeroude waarheid; hoe die mensen als wij in elkaar zitten.

Dat wij terugdeinzen voor verantwoordelijkheid; dat we geneigd zijn elkaar de schuld te geven; zo snel mogelijk zo veel mogelijk; onze schuld af schuiven op slangen, huwelijk, opvoeding, scholing (of gebrek daar aan):

“IK” zeggen blijkt, menselijk gesproken, bijna on-mogelijk.

Verder vertelt het verhaal dat God ons moest leren loslaten, zoals iedere ouder zijn kind moet leren loslaten. Genesis is een speelse tekst over wat God-zijn en wat mens-zijn betekent.  

Als je deze verhalen historisch wilt lezen, als Bijbelse geschiedenis, kom ik trouwens al snel in de war. Ik weet nog dat de negenjarige Ivo met vragen kwam als: Waren wij er wel geweest, als Adam en Eva niet hadden leren vrijen?Nee? Maar dan was het maar goed ook dat ze van vruchten hielden, dat ze nieuwsgierig waren naar die boom!, Het was helemaal niet: oerzonde..! Dus!

Bovendien: al die kennis, al die inzichten, de wetenschap – prachtig toch? Lang leve de uh.. apple?  

 Nu ja - het blijft allemaal dubbel. Dat vertelt al dit duizenden jaren oude verhaal:

Alles komt met verantwoordelijkheid, elke keus, iedere ontdekking vraagt om volwassen worden:

Volwassen worden is IK zeggen, verantwoordelijkheid nemen. Dat was de echte zonde. Niet de verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag, fout - of niet. 

Volwassen worden is erkennen dat wij mensen de neiging hebben zich voor elkaar en voor zichzelf te verbergen; achter vijgenbladeren; of je voor God te verstoppen, zoals Adam en Eva eerder in het verhaal deden.

Wie dan staat op? Wie breekt de vicieuze cirkel?  Welnu, tenminste, dat verhaal vertelt Mattheus: dat zou dan een figuur als Jezus kunnen wezen?  

 Ook in dit verhaal verschijnt er een slimme duivel die de menselijke trek - en trekjes - probeert te manipuleren. Het verhaal is duidelijk geschreven met Genesis is het achterhoofd.

Die slimme, geslepen duivel. “Diabolos” staat er; dat Griekse woord kun je uit elkaar halen, want ‘bolos’, daar komt ons woord “bal” vandaan; “dia” is dan Grieks voor; uit elkaar. ‘Diabolos’ dus is de kracht die uit elkaar probeert te halen wat bij elkaar hoort. “Atomiseren”: uit elkaar laten vallen; verbrokkelen; dividu maken.

Tegenovergestelde van diaboios: Symbolos, symbool. Samenballen. Duiveltjes, slangetjes, satannetjes proberen mensen te verdelen, te ontmenselijken. We herkennen ze goed als we goed kijken. Daar hebben we veertig dagen of jaren voor.

Daar kreeg Jezus deze veertig dagen voor.

 Eva kreeg, net als Adam, een verleiding, en: meteen was het raak. Gebrek aan levenservaring.. Jezus is ouder en wijzer en dus minder naïef. Hij krijgt drie tests. 

Eerste: stenen in brood veranderen: “Doe eens een wonder”, “ach je hebt nu al zo lang gevast; nu is het wel genoeg. Maak maar een appeltje voor je dorst”.

Snelle truc, appel voor je kop. Maar daar ging dit vasten niet om; het was niet voor zijn ego, om een nieuw PR te maken; het was om mens uit éen stuk te worden - en je niet te laten verdelen. Diabolos speculeert en leeft op doodsangst en angst voor honger en tekort te komen.

Tweede truc: De aanslag op je vertrouwen. Vertrouwen moeten wij, moest ook Jezus leren. Nu wil die diabolos dat hij zich laat vallen met de duivel alleen als publiek. Diabolos haalt zelfs psalm 91 aan, want Satan kent haar klassieken.

Ook hier alweer: ego. Jezus ontmaskert dit – voor, en in plaats van ons allemaal.

Derde truc: de grote verleiding van de macht in combinatie met ongeloof.

Er zijn al velen voor gevallen; zekere voor het onzekere nemen.

Maar ook dit gelukt, gelukkig, niet.

 

Want er is geen weg naar vrede. Vrede is de weg en dat is, helaas, geen snelweg.

Er is geen weg naar Liefde; je kunt het niet kopen. Liefde is de weg.

Er bestaan, helaas, geen trucs, geen gewiekste slangenspelletjes die je een instant verlichting kunnen geven. Geen diploma God in zeven dagen.

Zoals er geen postcodeloterij bestaat die iedereen rijk maakt, zo is er ook geen snelweg of snelcursus naar God. Wil je God leren kennen, wil je geloven en vertrouwen en liefde leren - dan moet je daar willens en wetens je best voor doen en niet meteen al binnen vier dagen de drie vragen verkeerd beantwoorden. Volwassen worden: IK leren zeggen, met vallen en opstaan, in de woestijn en in de nacht; in de tuin verantwoordelijkheid op je nemen als een kruis, als de boom des levens.

Alleen dan kunnen we de aarde omvormen tot de tuin zoals die bedoeld werd.

 

Tuin. Boom des Levens. Eden.

Ik mag dan nu Van Morrison laten horen. Hij is al sinds mijn 17e mijn favoriet (de tijd van Them, Gloria). Nu, vijftig jaren later maakt hij nog altijd muziek; elk jaar een nieuw album, al jaren en jaren. Af en toe, nu en dan: een juweeltje. Zoals deze elpee/CD uit 1986: zijn 17e.

Van Morrison is een Ier en een mysticus. Geïnspireerd door William Blake, TS Elliott, Bijbel, het Keltische geloof, Ray Charles, soul. Dit is een van zijn persoonlijkste songs.

 

Van Morrison "In the Garden"

The streets are always wet with rain
After a summer shower when I saw you standin'
In the garden in the garden wet with rain 

You wiped the teardrops from your eye in sorrow
As we watched the petals fall down to the ground
And as I sat beside you I felt the great sadness that day in the garden 

And then one day you came back home
You were a creature all in rapture - You had the key to your soul
And you did open that day you came back to the garden

 

The olden summer breeze was blowin' on your face
The light of God was shinin' on your countenance divine
And you were a violet color as you
Sat beside your father and your mother in the garden 

The summer breeze was blowin' on your face
Within your violet you treasure your summery words
And as the shiver from my neck down to my spine
Ignited me in daylight and nature in the garden 

And you went into a trance: your childlike vision became so fine
And we heard the bells inside the church we loved so much
And felt the presence of the youth of eternal summers in the garden 

And as it touched your cheeks so lightly
Born again you were and blushed 
And we touched each other lightly
And we felt the presence of the Christ 
Within in our hearts in the garden

And I turned to you and I said:

No guru, no method, no teacher
Just you and I and nature
And the father in the garden 

Listen no guru, no method, no teacher
Just you and I and nature
And the Father and the Son

and the Holy Ghost
In the garden, wet with rain
No guru, no method, no teacher
Just you and I and nature and the Father 
And the Son and the Holy Ghost
In the garden, in the garden, wet with rain…

Vertalen:  

Begin: liefde. Dan: breuk. Tranen. Gescheidenheid. Exodus. Dan – na veertig? - terugkeer. Ouder, wijzer, verantwoordelijk.

Ze heeft de sleutel tot haar eigen hart gevonden, en de zanger ziet en bezingt het. Hij 'schouwt' God in haar.

Alweer, ouder en wijzer: die tuin. En de altijd aanwezige ouders. En een kerk. Alles in een nieuw verbond of verband. Dus ja: het regent. Maar tranen kunnen je ook wassen.  Wat dan heb je dan en daar nog meer nodig? Geen guru, geen dogma, geen leraar; Alleen elkaar en de natuur

En in al die liefde: de wijs geworden vader van de tuin.

......

184 : 1 – 5 Met de boom des levens

In gebed zijn 

Lied 479 : 1, 2, 3 Aan U behoort

Zegen, beantwoord met 479 : 4

Zo ongeveer heb ik dit allemaal getikt aan het strand van Hoek van Holland; op de plaats waar Siem en Cock Wijnhorst vorig jaar hun huwelijksfeest gevierd hebben. En van hier groet ik mijn beide kerkjes; ongeveer zoals Johannes dat deed vanaf Patmos. 

 

kriklogo

 

Ds. Ivo de Jong
Pastoriedijk 198 
3195 HK Pernis

telefoon: 010-8415105
mobiel: 06-53 455 966
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.