Bathmen, 26 oktober 2009
 
de put van Babette  babette bij de bron
Vooraf:
Bathmen kerk: de put voor de kerk+ de put bij Tuller van Babette. Dat ik over een maand naar Melbourne vertrek voor het World´s parliament of religions
Het gebeurt bij de brug, Bosnie; het gebeurt bij de put, Bijbel. Grensoverschrijdend; Parliament of Religions Namaste, Tibet, Boeddhisme, Babette Olde Weghuis.) 
 
bijbelteksten  Johannes 10 vanaf 27 en psalm 82
Er is een interessante discussie op gang gekomen naar aanleiding van de oratie van Ellen van Wolde over het scheppingsverhaal. Kort gezegd: het woord “bara” dat gebruikt wordt in de eerste zin van het Genesis verhaal, zou niet “scheppen” betekenen, maar “scheiden”: 
In het begin scheidde God hemel en aarde. 
Dat kun je zo beleven: God scheidde de wateren, in onder - en boven. 
Er is water onder ons. Kijk maar naar bronnen; vanzelfsprekend zag men dat zo. 
Bovendien ligt zee lager dan land; dus, de aarde in haar geheel drijft op water. 
God heeft de aarde op palen - nee, op poten gezet. 
En boven al: de hemel is blauw van hemelwater. Vandaar dat er regen valt. 

De aarde, stel je voor: onze leefwereld is een platte schijf in een luchtbel - 
en God houdt ons de hand boven het hoofd, en de hand onder ons - 
He’s got the whole world, in his hand. Het is als de tekst die we in de zegen gebruiken, dat gevoel, die intuitie is van alle tijden en leeftijden; alsof je een kind in het bad ziet - die een luchtbel in haar handen probeert te houden. 
God scheidde de wateren boven van de wateren onder de aarde. 
Dat is niet alleen een interessante discussie, dus. 
Het is een mooie gedachte, nee: een mooi, veilig, Heer-lijk gevoel.  
God die in het water een hele leef-wereld gemaakt heeft door boven van onder te scheiden. Een heilige ruimte. Dat klopt met het woord tempel - dat betekent afgesneden, afgescheiden ruimte. Het klopt ook met het Exodus-verhaal, waar mensen tussen de muren water door lopen om aan de overkant te geraken; het beloofde, het heilige land. Door het water, door God gescheiden. 
Het is een prachtig, creatief beeld. 
Zo onderscheiden we een veilige en een onveilige wereld; een heilige en een onheilige. 
In Godsnaam. Of met andere woorden: dit is de manier. Als wij, zelf, in staat zijn een stormvrije, veilige zone te creëren, doen we dat in Godsnaam. Rustpunten. Tijd. 
Door te scheiden; door onderscheid te maken; 
de zondag van de maandag, vrije tijd van werktijd, quality time. 

De verontrusting die de nieuwe vertaling heeft veroorzaakt komt vooral omdat er mensen zijn die menen dat er theologen durven zeggen dat er in de Bijbel staat, dat God de wereld niet gemaakt heeft. En dat gegeven staat inderdaad niet in Genesis 1. 
Genesis 1 is namelijk niet bedoeld als geschiedenisverhaal, al hebben we het vooraan geplaatst; 
Genesis is geschreven door een mens als wij, om te laten zien hoe God werkt. 
Het eerste woord van God is altijd: Licht. Licht, om onderscheid te kunnen maken. 
Orde van wanorde scheiden, dag van nacht. 

Maarre, wie heeft de wereld dan gemaakt? Dat is misschien een wetenschappelijke vraag - 
Dan liever: Wie heeft deze wereld gewild? 
Ons geloof noemt die kracht van oudsher: God. Los van het Genesis verhaal. Het is onze intuitie. 
God is scheppingskracht, God is veiligheid en heiligheid, God is de kracht die maakt dat wij leven. 
God is de macht die onder en boven alles is, die in alles aanwezig is, en werkt; 
die je oproept veilige plekken te maken, en licht, die jou bezielt en eerbied voor het leven wekt. 
Dat noemen wij: God. 
Die “Goddelijke kracht” woont in alle leven - dus ook in ons. 
Of dat nu in Genesis 1 of 2 of waar dan ook staat: dat doet er niets vanaf. 

Ellen van Wolde wijst ook terecht op het meervoud: Elohim staat er, meervoud: Goden. 
“Laten we mensen maken”, staat er. Genesis vooronderstelt meerdere Goden. Dat zie je ook terug in de psalm die we vandaag lezen. Daar is een goede God die de andere Goden de les leest: 
Ze zijn onrechtvaardig, laten zich niets gelegen liggen aan mensen, het zijn Goden die waarde-loos zijn; zonder waarden of  normen.
Het is alsof er een God is geweest die zegt: Kom op - sta op - 
als je echt de naam van God verdienen wil, dan ga je aan de slag en verbeter je de wereld. 
Ieder mens is gelovig! 
Maar je geloof is een keus. Je godsdienst, welke god je gelooft, is een keuze. 
De vraag is in wat voor God je gelooft. 
De Bijbel identificeert de belangrijkste God als degene die de hand boven ons hoofd houdt, en een hand onder ons gelegd heeft. “DAT Gij Uw hand op mij gelegd hebt - Het is mij te wonderbaarlijk, ik reik er niet toe”, zegt psalm 139. De Bijbel maakt een geloofskeuze. Geloof je in die Bijbelse God, dan maak je zijn (of haar) werk zichtbaar en af; dan help je mee stormen stillen, vrijheid te scheppen, de waarheid boven water te krijgen, leefwerelden te maken, rechtvaardigheid te scheppen. 

Geloven is een daad van ver-antwoordelijkheid, van antwoord geven op een eerste daad; 
ver-antwoordelijk zijn voor het scheppen. 
Je godsdienst, welke god je gelooft, is een keuze. 
Je kunt ook geloven in het donker, of in de God van het donker. Veel mensen doen dat; kijk maar. Geloof is een visie, een visioen, een manier van kijken, een keuze. 
Geloof is een kwestie van onderscheid maken tussen sterke neigingen - 
die naar het donker, en die naar het leven; die naar jezelf, en die naar anderen. 

In Prediker staat dat alles zijn tijd heeft. Er is een tijd om stenen te gooien, er is een tijd om juist te bouwen met stenen. Met stenen kun je, net als met geloof, verschillende dingen doen. We hebben een neiging om te stenigen, en we hebben een neiging om te bouwen. 
OF: met geld kun je veel verschillende dingen doen. Met je talenten kun je veel verschillende keuzes maken. Hangt van je geloof af...! 

Je kunt doden en je kunt levend maken. Je kunt geloven in je eigen goddelijke kracht, of die ontkennen en verdonkeremanen - zoals licht, dat je onder een emmer (korenmaat) plaatst - of niet. 
 
Jezus wijst ons op onze verantwoordelijkheden: “Jullie zijn Goden”, zegt hij. 
Hij wijst de mensen op een geloof, op een kracht die we vaak liever kwijt dan rijk zijn: 
Liever niet die grote verantwoordelijkheid. Laat ons maar onbeduidend... 
Wijs ons liever niet op onze kracht. Daar zijn we bang voor. Jawel; die spreuk van Nelson Mandela. Gisteravond waren we met de hele familie in Carre bij de premiere van de musical Amandla Mandela. En weer waren we diep onder de indruk van de spirituele kracht van deze mens: 
 
Onze diepste angst is niet dat we onmachtig zouden zijn.
Onze diepste angst betreft juist onze niet te meten kracht.
Niet de duisternis, maar het licht in ons
is wat we het meeste vrezen. 
We vragen onszelf af: 
Wie ben ik wel om mezelf briljant, 
schitterend, begaafd, geweldig te achten.
Maar waarom zou je dat niet zijn?
Je bent een kind van God.
Je dient de wereld niet
door jezelf klein te houden.
Er wordt geen licht verspreid,
als de mensen om je heen hun zekerheid ontlenen aan jouw kleinheid.

Als we van onze diepste angst bevrijd zijn,
zal alleen al onze nabijheid anderen bevrijden.
Onze diepste angst,
is niet dat we onmachtig zouden zijn. 
Onze diepste angst betreft juist 
onze niet te meten kracht.
 
Paul Tillich noemde “God” datgene wat ons het meest bezighoudt - ‘the ultimate concern’. 
Niet dat we ons allemaal zo expliciet met God bezighouden, nee: God is het uiteindelijke, onze drijfveer. Die noemen we God en in die zin heeft iedereen een god. Tillich denkt van onder, en niet van boven af. Ik denk dat dat vrijzinnig is. En nu komt het op keuzes aan. Keuze voor donker, of voor licht; voor groei of voor stilstand, voor egoïsme of voor iedereen. Welke “God” blijkt uit jouw daden? 
Geloven in de bijbel is inderdaad een geloof - zoals je meer gelooft in Mandela dan in Mugabe, zo geloof je meer in Jezus dan in die mensen die hem willen stenigen. Je gelooft in je vrouw, in je kinderen. Dat is geloof. En je spiegelt je geloof aan wat je heilig is; en dat noem je: “God”. 

En natuurlijk heeft God de wereld gemaakt. Mijn wereld zeker wel, ik hoop ook die van jullie. 
En we moeten God een handje helpen, schreef ook Etty Hillesum. 

Moet je uit dit alles nu concluderen dat wij God hebben gemaakt, en niet God ons? 
Maar - waarom zou je het zo willen scheiden? 
Wie zijn wij eigenlijk? 
Wie zijn wij, eigenlijk? 
Wie ben je? Adam, waar ben jij? 
Ben jij jezelf? Of spelen er allemaal andere mensen en goden een rol in jou? 
Wat weten wij over onszelf? Over wat ons werkelijk drijft, bezielt, bindt..?
Hoe sterk is dat Goddelijke in ons? Geven we het, met Mandela, de ruimte? 
Pas wanneer je die vraag kunt beantwoorden, ben je dichtbij....
“Goh”.

kriklogo

 

Ds. Ivo de Jong
Pastoriedijk 198 
3185 HK Pernis

telefoon: 010-8415105
mobiel: 06-53 455 966
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.