(Van Lucas via de Middeleeuwen naar de moderne kerststal en Leonard Cohen: hetzelfde, met andere beelden...; het tegeltje en de credocard - met aan de ene kant Linus en de toestand van nederland (onder) - uitgedeeld; Hipsterstal staat)

Zo begint het: Met Koning, Keizer, Admiraal. De top van de piramide. En daar helemaal onder, de gewone mensen - die de piramide moeten dragen. Zonder het te willen. Zij zijn het niet die de geschiedenis schrijven:

Zo lijkt het, tenminste.

En daarin verschilt dit verhaal van alle andere. Want dat de drie Hoge Heren bovenaan staan, zijn bedoeld als parodie.

 

Het eerste deel van ons kerstverhaal vertelt over de ellende die de gewone mensen te verduren krijgen van de top.

Iedereen moet zich laten inschrijven, en onder hen Jozef en Maria. Het verhaal zoomt op hen in: 100 kilometer lopen,

en Maria is zwanger.

Deze twee worden in hun eigen land opgejaagd voor een volkstelling. En zo’n telling is voor de dienstplicht en de belasting.

Maar wat doe je er aan?

Vervolgens is er geen plaats in Bethlehem. De hotels zijn gereserveerd voor mensen met geld.

Jozef en Maria komen terecht in een plek die wij nu een fietsenstalling zouden noemen.

En hun kind krijgt geen wieg, geen fraaie kinderkamer. Kribbe, voerbak. Jozef wikkelt hem in zijn jas. 

 

Zo begint ons kerstverhaal - als onderdeel van het dagelijks nieuws.

Het is alsof het kind bij Syrische vluchtelingen geboren wordt.

Deze week ben ik speciaal voor deze dienst naar het Boijmans gegaan. Dat komt zo.

Ik had het tegeltje gemaakt, en het stalletje een maand geleden besteld, maar dat was en nog niet; eigenlijk wilde ik er toch ook  een echt kunstwerk er bij hebben. Dus ik ging op zoek naar een arm, tochtig stalletje. Een met een scheur, een barst, een opening. En deze is het geworden. Van Domenico Ghirlandaio, uit 1487. Domenico (zijn naam betekent: zondag) was 38 jaar toen hij dit altaarstuk maakte. Hij was beroemd, Michelangelo wa een van zijn leerlingen.

Wat Ghirlandaio in de schilderkunst veroorzaakte was vooral: menselijkheid. Daarvoor hem was alles statischer.

Maar kijk eens: Jozef lacht. En als ik dit schilderij nog wat groter had afgedrukt, had je kunnen zien dat ook het kind Jezus lacht..!

 

Lachende Jezussen zijn uiterst zeldzaam, ik spaar ze – en heb er, met deze erbij, al vier…

Kijk nog eens verder. Zie die hond rechts: hij heeft zijn poten gevouwen. En er zijn engeltjes aan de hemel geplakt.

Een herder links kijkt er naar.

Rechts zie je een opengewerkte schuur. Inderdaad daar was het niet zo moeilijk om het licht daar te laten binnenkomen..

We blikken nog even verder: De vier figuren voor op het podium, lijken speciaal de stal uit te zijn gekomen om vroom te poseren voor de schilder.

En dat alles, in een prachtig groen landschap – zo uit psalm 23 gekomen – met een  

En, wie is die meneer met zijn zwarte majo? Dat is, weten we, Filippo Strozzi, een schatrijke bankier uit Florence.

Hij wilde nou eenmaal ab–so-luut met Jezus en Maria op de foto. Daar wilde hij goed voor betalen ook.

En nog eens extra, als de schilder het Jezuskind zijn kant zou laten opkijken – en lachen.

De twee honden warenwaarschijnlijk ook van hem.

 

In ons hipster stalletjemaakt Jozef een selfie van hem met het kind; het schilderij is eigenlijk een selfie uit de middeleeuwen.

Ik heb vind hem prachtig.

 

Mensen hebben er van alles in gevoegd dat ze belangrijk vonden.

Maria is bijvoorbeeld blauw. Het meisje van zestien zal absoluut niet zo'n prachtig gewaad meegenomen hebben op de lange tocht per ezel naar Bethlehem.

Maar blauw was in de Middeleeuwen, en in die tijd is dit schilderij gemaakt: De duurste kleur. Om het zo te krijgen moest je de halfedelsteen lapis lazuli vermalen. Maria was dierbaar; dus werd ze duurbaar. Bovendien is blauw natuurlijk de kleur van een onbewolkte hemel - en is het niet zo, dat Maria onbevlekt zwanger was? Ze had niet gevreeën. Van de zonde van het vlees was ze nog onbevlekt, maagd Maria: Dus: de kleur van geen wolkje aan de lucht..

We hoorden van Lucas net dat het pikdonkere nacht was, toen de herders geroepen werden.

Wel, hier is het overdag – en onbewolkt, als Maria zelve.

 

Jozef, die blijft beschermend op de achtergrond. Op veel Middeleeuwse schilderijen zie je hem sokken breien. Als oude sok. Terwijl hij een prachtmens was. Toen Maria zwanger was, wilde Jozef haar niet in opspraak brengen. Als hij zou vluchten, zou hij ook de hele schuld en schande op zich geladen hebben.

Kijken we in de stal, dan zien we: Een os en een ezel. Die heeft onze voorlezer niet genoemd; die zijn er bij gehaald uit het oude testament, waar een profeet vertelt dat een os en een ezel hun meester kennen, terwijl mensen willen eigenlijk niet beseffen weten wie eigenlijk hun koning is. Dat komt omdat de profeet Jeremia zegt: Een os kent zijn baas, en een ezel zijn meester..

Zo werden zij ook als requisiten in het stalletje geplaatst.

Ook de dieren horen er immers bij en hebben weet van de waarheid.

De schapen en lammeren wijzen vooruit naar de theologie van zondebok, naar de weerloosheid van het lammetje.

En naar de Goede Herder. Weer: psalm 23.

 

Ghirlandaio heeft de vier uitgenodigd uit het stalletje weg te komen en in de grazige weiden te gaan staan. Hij heeft zelfs de zon laten schijnen en het dag laten worden.

Het licht schijnt vandag in de duisternis, en de duisternis heeft het niet kunnen dovenzegt Johannes.

Vandaag gaan we dus lekker zingen.

We hebben het kerstverhaal. We zingen verzoeknummers.

We hadden wel een uur langer door kunnen gaan, maar we moeten ook nog weer terug naar huis.

 

Welkom, kind op aarde. Welkom, kinderen. Welkom, kind in ons.

De schilder van dit doek, Domenico Ghirlandaio, doet het voor; heerlijk naief, en vol vertrouwen – hij haalt er het allermooiste bij dat hij maar bedenken kon. De Hipster set doet hetzelfde wat Ghirlandaio deed, in de tegenwoordige tijd.  

 

De Onze Lieve Heer-lijke humor van het verhaal is, dat God altijd wel een plekje vindt; ondanks koningkeizeradmiraal; ondank geen plaats, ondanks als-alles-duister-is, ondanks populisen en paparazzi, daar ver vandaan, in een uithoek, in een fietsenstalling (met of zonder zonnepanelen).

Het Licht vindt altijd wel een scheurtje.

Het allereerste woord dat God spreekt in de Bijbel is: Licht!

Licht in de duisternis, Licht in de nacht.

God straft niet met buitenste duisternissen. God komt - als een kind.

Met Liefde. Met Licht.

God straft met inzicht.

Wees dus niet bang...!  

Het refrein van de Bijbel, als er een is, luidt: Wees niet bevreesd! Vrees niet.

 

Al zijn we vaak juist wel bevreesd, bang voor het licht, bang voor waarheid, en vrezen we met grote vreze:

Toch (volgens mijn vader het allerbelangrijkste woord in de Bijbel):

het Licht zal overwinnen. Het donker zal het niet winnen. Heeft niet het laatste woord.

Ook in ons, in jou, in mij: Licht is sterker dan het duister.

 

Het Licht heeft vele namen. In ons verhaal is het - een Kind.

Een kind dat opent, vertedert, een verbindt; een kind dat lacht.

 

Vele herders hadden iets heel anders gepland, gevreesd en verwacht.

Maar het werd, en het is: een Heilige Nacht.

 

kriklogo

 

Ds. Ivo de Jong
Gedempte Zalmhaven 651
3011BT Rotterdam

telefoon: 010-8415105
mobiel: 06-53 455 966
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Ruimte voor verschillende modules